كناربندر جاسك پر از لنجهاي صيادي است كه يا بهتازگي به ساحل آمدهاند يا براي رفتن به دريا آماده ميشوند. با برخي از ناخداها و خدمههاي اين لنج ها گفتگويي انجام داديم كه گزارش آن را در زير ميخوانيد.
ناخدا آدم رز، ناخداي لنج ياران است. صورتي آفتاب سوخته دارد و موهايي حنابسته. وارد لنجش كه ميشويم، به گرمي از ما استقبال ميكند و با شنيدن سئوال ما درباره مرگ دستهجمعي دلفينها، نالهها و شكوائيههايش شروع ميشود:« ما از ترال شكايت داريم. ما از تورهاي پرسهاي (پرساين) شاكي هستيم. اينها تخم ماهيها را از بين بردهاند.»
لنج ياران 70 روز در اقيانوس بوده و بهتازگي به جاسك بازگشته است. ناخدا رز در اينباره به خبرگزاري ميراث فرهنگي ميگويد:« در اين 70 روز 25 تن ماهي صيد كردهايم، اما در آبهاي خودمان اگر دو برابر اين زمان را هم ميمانديم، يك تن هم گيرمان نميآمد.»
كاميوني براي تخليه بار كنار لنج ميآيد. درهاي مخزن لنج باز ميشود و كار گران شروع به تخليه ماهيها ميكنند. بوي شديد ماهي تمام لنج را ميگيرد. دو تن از كارگران به مخزن ميروند، ماهيهاي بزرگ را به طنابي كه به نقاله وصل است ميبندند و ديگران ماهيها را بالا ميكشند تا بار كاميون كنند.
ناخداي لنج وحيد هم ميآيد و با ناخدا رز خوش و بش ميكند. از او درباره مرگ دلفينها ميپرسيم. ناخدا نگاهي به دريا ميكند و ميگويد:« من 25 سال تجربه دريا دارم ولي تابهحال چنين چيزي را نديدهام. اينهمه لاشه توشوك (دلفين) با هم به ساحل آمده. حدس من اين است كه كشتار اينها كار كشتيهاي صيادي پرسهاي (پرساين) و ترال باشد. البته من به چشم نديدهام و گناه كسي را نميشورم، ولي عقل ميگويد كه كار آنهاست.»
از او درباره كشته شدن دلفينها در تورهاي صيادي سنتي ميپرسم، كه ميگويد:« در عرض اين 25 سال شايد فقط 5 يا 6 توشوك (دلفين) در تور ما گير كرده باشد. اينها خوردني نيستند و ما هم لاشهها را به دريا برميگردانيم.»
نيمتنه بزرگ ماهي قاتل را درحالي كه دهان باز پر دنداني دارد بالا ميكشند. لنج ياران گيدر و گيدر خطي و ماهي قاتل صيد كرده است. همه لاشهها يخ زده است و سنگين. از ناخدا رز درباره نحوه فريز كردن ماهيها ميپرسم و مي گويد: «ماهيها را در يخ منجمد ميكنيم تا سالم بمانند. اينهايي كه ميگويند ماهيها را در يخ ميگذاريم و خراب ميشوند، از صيادي خبر ندارند. من ماهي را دو ماه در يخ ميگذارم، اگر خراب شد هر چه دلتان خواست بگوييد. ماهي اگر در آب خراب باشد كه ما در يخ نمي گذاريم، اگر هم كه سالم باشد در يخ سالم ميماند.»
عبدالله مهتابي حدود 5 سال است كه در لنج ياران فعاليت ميكند. مهتابي درباره صيد لنجشان توضيح ميدهد: «تور را شب ميريزيم و فردا صبحاش جمع ميكنيم.»
از او هم درباره مرگ دلفينها ميپرسم. مهتابي در اينباره ميگويد:« هر 10 روز، يك توشوك (دلفين) شايد در تور ما گير كند كه همانجا ميميرد.»
محمود كرمي هم كه 6 ماه است در اين لنج كار ميكند، همين را ميگويد. كرمي ميگويد كه فقط يكي دو بار تا حالا دلفين مرده در تور ديده است.
عمران كلانچي هم 3 سال است كه در لنج ياران كار ميكند. او هم دلفين مرده در تور ديده است:« خيلي كم توشوك (دلفين) در تور ما گير ميكند و ميميرد. اينها قابل خوردن نيستند و براي ما بي مصرفند. اين حيوانات را كشتيهاي بزرگ كه پرسهاي (پرساين) تور مي اندازند ميكشند.»
كاميون ديگري چند لنج آنطرفتر كنار لنج كيانوش ميايستد. لنج كيانوش سردخانه دارد و مخزن آن چندبرابر لنج ياران است. ناخدا مراد ميردادي، ناخداي اين لنج است كه 27 سال دارد و از 13 سالگي در دريا صيادي كرده است.
ناخدا ميردادي ميگويد كه بيش از 2 ماه در دريا بوده است. بار لنج كيانوش پر و پيمانتر هم هست. گيدر، گيدر خطي، كوسه، شيرنر، گاليت، ماهي قاتل و اسب دريايي ازجمله ماهيهايي است كه اين لنج صيد كرده است.
از ميردادي درباره اين موضوع كه چرا براي صيد به آبهاي اقيانوس ميرود سئوال ميكنيم و او هم درد دلش باز ميشود:« اين صياديهاي ترال و پرسهاي (پرساين) ما را بينوا كردهاند. همه ماهيها را كشتهاند و نسل آنها را از بين برده اند. درياي ما ديگر ماهي ندارد. من بايد 2 ماه به اقيانوس بروم تا بتوانم ماهي صيد كنم.»
از ناخدا ميردادي درباره مرگ دلفينها هم مي پرسم. ناخدا ميگويد:« كار همين كشتيهاي پرسه اي (پرساين) است. اينها تورهاي محاصره اي مياندازند و توشوكها (دلفينها) را كه گلهاي حركت ميكنند، ميكشند. گلههاي 20تايي و 30تايي توشوكها (دلفينها) در اين تورهاي بزرگ ميافتند و ميميرند.»
صاحبان كشتيهاي صيادي صنعتي به همراه برخي مديران شيلات، بارها آمدن كشتيهاي صيادي صنعتي به تزديكي ساحل را تكذيب كردهاند. اين موضوع را با ناخداي لنج ياران در ميان ميگذارم. رز در اينباره به ميراث خبر ميگويد:« صيد ترال كه ممنوع هم هست تا 5 مايلي ساحل ميآيد، چون زور دارد و ما نميتوانيم بهشان چيزي بگوييم. كشتيهاي پرسهاي (پرساين) را هم در 15 مايلي ساحلي ديدهام. آنها تا حراست را ميبينند فرار ميكنند.»
از ناخدا ميردادي هم درباره نزديك شدن كشتيهاي صيد صنعتي به ساحل سئوال ميكنم. ميردادي هم صحبتهاي ناخدا رز را تاييد ميكند:« ديدهام كه تا 7 مايلي ساحل هم ميآيند. حق ندارند بيايند ولي ميآيند و زور هم ميگويند.»
كارشناسان بينالمللي علت مرگ 79 دلفين در دوم مهرماه، كه لاشه آنها به ساحل جاسك آمد را صيادي اعلام كردند و اشارهاي به صنعتي يا سنتي آن نكردند. اما شواهد دال بر اين موضوع است كه كشتار اين دلفينها كار كشتيهاي صيادي صنعتي است.
خبرنگاران اعزامی خبرگزاری میراث فرهنگی به بندرجاسك،محسن ظهوري، كيان اماني و آرش نورآقايي
